Tạo cơ chế đặc biệt để phát triển Thủ đô
Sau khi Quốc hội khóa XVI thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi), Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết, sự đồng thuận rất cao của các đại biểu Quốc hội đã thể hiện sự mong muốn Hà Nội có những cơ chế đặc biệt để phát triển hơn nữa, xứng đáng với vị trị, vai trò Thủ đô, dẫn dắt các tỉnh, thành phố trong cả nước cùng phát triển.
Luật Thủ đô được ban hành là sự quyết tâm chính trị rất lớn của Trung ương, thành phố và toàn xã hội, với mong muốn Hà Nội có thể chế vượt trội để góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Hà Nội là thành phố “Văn hiến - văn minh - hiện đại - hạnh phúc” vươn tầm khu vực và thế giới đã đề ra tại Nghị quyết 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới và Quy hoạch Tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm.
Luật Thủ đô (sửa đổi) lần này được ban hành với tư duy mới khi thực hiện chủ trương phân cấp, phân quyền triệt để, toàn diện gắn với cơ chế kiểm soát và trách nhiệm giải trình, bảo đảm Thủ đô có đủ thẩm quyền, công cụ và nguồn lực để chủ động quyết định, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm toàn diện đối với các vấn đề phát triển. Đây chính là điểm đột phá rất lớn trong Luật Thủ đô (sửa đổi) lần này.
Một số nội dung đã thực hiện phân quyền mạnh mẽ như tự chủ trong quản lý tổ chức bộ máy và biên chế, quy định HĐND thành phố được trao quyền quyết định biên chế các cơ quan trong hệ thống chính trị của thành phố; cho phép người trực tiếp sử dụng công chức thực hiện việc tuyển dụng, bổ nhiệm và đánh giá... Thành phố có cơ chế đặc thù trong việc tuyển chọn, thuê và sử dụng người đứng đầu các đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp nhà nước.
Luật cũng mở rộng thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật; quy định thành phố được ban hành văn bản quy phạm pháp luật tổ chức, hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội khác hoặc chưa có quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, bộ, cơ quan ngang bộ.
Cùng với phân quyền trong thí điểm chính sách, Luật Thủ đô (sửa đổi) còn phân quyền cho thành phố chủ động xây dựng các cơ chế thí điểm, thử nghiệm đối với các chính sách mới hoặc khác với quy định pháp luật hiện hành để xử lý các “điểm nghẽn” về thể chế.
Theo ông Thắng, đây là những cơ chế giúp thành phố có thể đổi mới phương thức quản trị Thủ đô, xây dựng không gian và tận dụng, khơi thông tối đa các nguồn lực xã hội để phát triển; từ đó nâng cao chất lượng sống cho nhân dân trên địa bàn, thúc đẩy sự phát triển của Thủ đô trên các lĩnh vực; đồng thời thúc đẩy sự phát triển các địa phương trong Vùng Thủ đô, vùng Đồng bằng sông Hồng, vùng trung du, miền núi phía Bắc và cả nước.
Ngoài ra, Luật Thủ đô (sửa đổi) cũng có những cơ chế nhằm thu hút, trọng dụng và phát triển nguồn nhân lực, cơ chế bảo vệ cán bộ “dám nghĩ, dám làm” qua quy định loại trừ hoặc miễn trách nhiệm pháp lý cho những người tham gia xây dựng, ban hành và thi hành Luật Thủ đô trong trường hợp không vụ lợi, đã thực hiện đúng quy định về thẩm quyền, trình tự, thủ tục trong quá trình thực hiện nhiệm vụ nhưng vẫn xảy ra thiệt hại.
Đây là cơ chế quan trọng để thu hút, phát triển những chuyên gia, nhà khoa học, những người có trình độ, kinh nghiệm, tâm huyết cùng tham gia xây dựng, quản lý, phát triển Thủ đô cũng như tháo gỡ tâm lý e ngại cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức khi thực hiện các chính sách đột phá trong Luật Thủ đô.
Đáp ứng mục tiêu phát triển trong kỷ nguyên mới
Chủ tịch UBND TP Hà Nội cho biết, với vị thế là “trái tim của cả nước”, TP Hà Nội không chỉ thụ hưởng các cơ chế đặc thù để phát triển cho riêng mình. Với việc xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) theo hướng Thủ đô không chỉ “thực thi chính sách” mà còn phải được giao vai trò “thiết kế chính sách” ở tầm cao hơn để đáp ứng mục tiêu, yêu cầu, kỳ vọng phát triển trong kỷ nguyên mới.
Không chỉ phân quyền, phân cấp cho Thủ đô những nội dung cụ thể mà còn phải phân quyền để ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo cơ chế đặc thù để Thủ đô thực sự phát triển ngang tầm châu lục và quốc tế, dẫn dắt, lan tỏa phát triển của Vùng Thủ đô và cả nước.
Luật Thủ đô (sửa đổi) cũng quy định thành phố được thí điểm cơ chế, chính sách khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc chưa được pháp luật quy định, thể hiện mức độ trao quyền đặc thù cho Thủ đô nhằm tạo không gian thể chế linh hoạt, thử nghiệm các mô hình quản trị và phát triển mới. Đây là cơ sở để Hà Nội đi đầu trong đổi mới chính sách, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững.
Luật Thủ đô (sửa đổi) cho phép Hà Nội được thí điểm mô hình chính sách mới về tổ chức bộ máy, chế độ công vụ, công chức. Mô hình kinh tế mới dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục - đào tạo, văn hóa, y tế và chăm sóc sức khỏe. Cùng với đó là mô hình nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp đô thị. Mô hình quản lý đô thị, nông thôn, không gian và phát triển bền vững. Phương thức khai thác, huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực để phát triển và quản trị Thủ đô...
Đây là cơ sở nền tảng để thành phố thực hiện các mô hình mới trong quản trị và phát triển Thủ đô tiên tiến, hiện đại dựa trên công nghệ và dữ liệu sẽ góp phần sử dụng hiệu quả tài nguyên không gian, bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và gìn giữ bản sắc đô thị, tận dụng các nguồn lực trong xã hội góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Thủ đô.
Minh Huyền (TH)
