Trong những năm gần đây, tình hình dịch bệnh trên gia súc gia cầm tại Việt Nam luôn diễn biến phức tạp, ảnh hưởng lớn đến ngành chăn nuôi và an toàn thực phẩm. Việc cập nhật tình hình lưu hành virus và khuyến cáo sử dụng vắc xin đóng vai trò quan trọng trong công tác phòng chống dịch bệnh, đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành.
- Tình hình lưu hành virus
Bệnh Cúm gia cầm (CGC: Thông qua kết quả xét nghiệm mẫu vi rút CGC thu thập từ các ổ dịch từ tháng 10/2024 và năm 2025 cho thấy chỉ có chủng vi rút CGC A/H5N1 lưu hành; không ghi nhận các ổ dịch do các chủng vi rút CGC A/H5N6 và A/H5N8. Kết quả giải trình tự gien, phân tích chuyên sâu cho thấy vi rút CGC A/H5N1 thuộc 02 nhánh 2.3.2.1e và 2.3.4.4b.
Bệnh Lở mồm long móng (LMLM): Trong năm 2025, vi rút gây ra các ổ dịch LMLM trên trâu, bò, lợn thuộc típ O với 02 dòng vi rút Mya-98 và Ind2001e trong đó: (i) Dòng Ind2001e được phát hiện tại các tỉnh Phú Thọ, Sơn La và Hải Phòng trên cả trâu, bò và lợn; (ii) Dòng Mya-98 được phát hiện tại các tỉnh Lào Cai, Bắc Ninh và Phú Thọ và chỉ ghi nhận trên lợn.
Bệnh Dịch tả lợn Châu Phi: Năm 2025, các ổ dịch DTLCP gây ra do 02 chủng vi rút như sau: (i) Chủng vi rút DTLCP kiểu gien (genotype) II (xuất hiện tại nước ta từ năm 2019 đến nay), lưu hành ở 26/34 tỉnh, thành phố (có 71/407 mẫu được xét nghiệm gien, chiếm tỷ lệ hơn 17%); (ii) Chủng vi rút DTLCP lai giữa genotype I và genotype II (được báo cáo lần đầu tiên tại Trung Quốc năm 2021, xuất hiện tại nước ta từ năm 2023 đến nay, có bộ gien tương đồng 99% với chủng vi rút DTLCP lai của Trung Quốc năm 2021), lưu hành ở 34/34 tỉnh, thành phố (có 336/407 mẫu được xét nghiệm gien, chiếm tỷ lệ gần 83%).
Bệnh Viêm da nổi cục: Phân tích đoạn gien EEV glycoprotein LSDV126 của vi rút VDNC lưu hành tại Việt Nam cho thấy vi rút này thuộc chủng vi rút Neethling, giống 100% so với vi rút VDNC đã gây các ổ dịch tại Trung Quốc.
- Khuyến cáo lựa chọn vắc xin phòng bệnh
Vắc xin phòng bệnh Cúm gia cầm: Hiện nay, có nhiều loại vắc xin CGC đã được cấp Giấy chứng nhận lưu hành tại Việt Nam. Kết quả đánh giá hiệu lực một số loại vắc xin phòng bệnh CGC bằng phương pháp công cường độc với các chủng vi rút CGC A/H5N1 đại diện cho các nhánh 2.3.2.1e và 2.3.4.4b (nhánh 2.3.4.4b3) của Trung tâm Chẩn đoán và Xét nghiệm thú y Trung ương I trong giai đoạn 2024 - 2025 cho thấy:
- Vắc xin CGC vô hoạt NAVET-FLUVAC 2 (Công ty Cổ phần thuốc thú y Trung ương Navetco sản xuất), với liệu trình tiêm 01 mũi trên gà: Đạt bảo hộ 100% với các chủng vi rút CGC A/H5N1 nhánh 2.3.2.1e và 2.3.4.4b.
- Vắc xin CGC H5 vô hoạt chủng D7 và rD8 (Công ty Guangzhou South China Biological Medicine Co., Ltd, Trung Quốc sản xuất), với liệu trình tiêm 01 mũi trên gà: Đạt bảo hộ 100% với các chủng vi rút CGC A/H5N1 nhánh 2.3.2.1e và 2.3.4.4b.
- Vắc xin CGC Re-5 (Công ty Zhengzhou Bio-Pharmaceutical factory of QYH Biotech Company Limited, Trung Quốc sản xuất), với liệu trình tiêm 01 mũi trên gà: Đạt bảo hộ 100% với các chủng vi rút CGC A/H5N1 nhánh 2.3.2.1e và 2.3.4.4b.
- Vắc xin CGC vô hoạt Re-5 (chủng vi rút A/H5N1) (Công ty TNHH Zhaoqing Dahuanong Biology Medicine, Trung Quốc sản xuất), với liệu trình tiêm 01 mũi trên gà: Đạt bảo hộ 100% với các chủng vi rút CGC A/H5N1 nhánh 2.3.2.1e và 2.3.4.4b.
- Vắc xin CGC Re-6 (Zhengzhou Bio-Pharmaceutical factory of QHY Biotech Company Limited, Trung quốc sản xuất): với liệu trình tiêm 01 mũi cho gà có hiệu lực bảo hộ đạt 100% trên gà đối với chủng vi rút CGC A/H5N1 nhánh 2.3.2.1e; với liệu trình 01 mũi cho gà, vịt, ngan có hiệu lực bảo hộ đạt 100% trên gà, vịt, ngan đối với chủng vi rút CGC A/H5N1 nhánh 2.3.4.4b (2.3.4.4b3).
- Vắc xin CGC vô hoạt Re-6 (chủng vi rút A/H5N1) (Công ty TNHH Zhaoqing Dahuanong Biology Medicine, Trung Quốc sản xuất), với liệu trình tiêm 01 mũi trên gà: Đạt bảo hộ 100% với các chủng vi rút CGC A/H5N1 nhánh 2.3.2.1e và 2.3.4.4b.
- Vắc xin CGC Yeflu H5+H9 (Công ty Yebio Bioengineering Co., Ltd of Qingdao, Trung Quốc sản xuất), với liệu trình tiêm 01 mũi trên gà: Đạt bảo hộ 100% với các chủng vi rút CGC A/H5N1 nhánh 2.3.2.1e và 2.3.4.4b, đồng thời đạt bảo hộ 100% với chủng vi rút CGC độc lực thấp A/H9N2.
- Vắc xin CGC Medivac AI (chủng A/H5N1) (Công ty Medion Farma Jaya, Indonesia sản xuất), với liệu trình 01 mũi trên gà: Đạt bảo hộ 89% với chủng vi rút CGC A/H5N1 nhánh 2.3.2.1e và 100% với nhánh 2.3.4.4b.
Vắc xin phòng bệnh Bệnh Lở mồm long móng: Các địa phương quyết định việc lựa chọn chủng loại vắc xin LMLM đã được cấp Giấy chứng nhận lưu hành tại Việt Nam phù hợp để tiêm phòng cho đàn gia súc tại địa phương. Theo khuyến cáo của Tổ chức Thú y thế giới (WOAH), kinh nghiệm của các nước và thực tiễn tại Việt Nam thời gian qua, trong trường hợp phải tiêm phòng bao vây ổ dịch, gia súc nên được tiêm vắc xin có hoạt lực (hàm lượng kháng nguyên) cao từ 6PD50 trở lên.
Vắc xin phòng bệnh Dịch tả lợn Châu Phi: Các vắc xin DTLCP do Việt Nam sản xuất đã được cấp Giấy chứng nhận lưu hành đều có tác dụng phòng bệnh hiệu quả do vi rút DTLCP thuộc genotype II gây ra.
Vắc xin phòng bệnh Viêm da nổi cục: Kết quả sử dụng vắc xin VDNC tại nhiều địa phương trên phạm vi cả nước trong thời gian qua đã chứng minh giải pháp phòng, chống bệnh VDNC bằng vắc xin rất hiệu quả và đóng vai trò quan trọng nhất (tương tự như các khuyến cáo của WOAH, FAO và kinh nghiệm của nhiều nước trên thế giới). Theo khuyến cáo của Tổ chức Thú y thế giới (WOAH), vắc xin phòng bệnh VDNC chứa vi rút VDNC nhược độc chủng Neethling sẽ cho hiệu quả phòng bệnh cao hơn những loại vắc xin dị chủng (Heterologous vaccines).
Tình hình dịch bệnh gia súc gia cầm tại Việt Nam trong năm 2025 cho thấy sự lưu hành của các virus nguy hiểm như CGC, LMLM, VDNC và DTLCP vẫn là mối đe dọa lớn đối với ngành chăn nuôi. Việc lựa chọn và sử dụng vắc xin đúng đắn sẽ đóng góp quan trọng trong việc kiểm soát dịch bệnh, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và phát triển ngành chăn nuôi bền vững. Các cơ quan chức năng và doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các biện pháp phòng ngừa dịch bệnh một cách hiệu quả./.
Cấn Xuân Minh - Chi cục Chăn nuôi, Thủy sản và Thú y Hà Nội
