Làng nghề Hà Nội - Nét chạm thời gian và bản sắc Thăng Long

Hà Nội vùng đất “ngàn năm văn hiến”, nơi hội tụ những tinh hoa văn hoá, văn nghệ dân gian được bồi đắp qua hàng ngàn năm, sản sinh và lưu giữ những giá trị lịch sử, tinh thần đặc sắc của dân tộc Việt Nam. Từ bao đời nay, Hà Nội không chỉ là trung tâm chính trị, kinh tế mà còn là cái nôi văn hoá của cả nước. Một trong những nét đẹp làm nên bản sắc riêng của vùng đất này chính là những làng nghề và phố nghề. Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, những làng nghề, phố nghề, hồn cốt của Thăng Long - Hà Nội xưa, vẫn tồn tại minh chứng cho sức sống mãnh liệt của mạch nguồn văn hóa kết tinh qua mấy ngàn năm. Để gìn giữ và tiếp tục nuôi dưỡng nghề cha ông, lớp lớp nghệ nhân, những người thợ vẫn một lòng thủy chung son sắt với nghề. Chính họ đã luôn bền bỉ, nhẫn nại để ngày đêm không những tạo ra các sản phẩm chứa đựng “tâm hồn, cốt cách” của con người Hà thành, mà còn thổi niềm đam mê cho những thế hệ tiếp nối.

Về làng nghề Hà Nội hôm nay, chúng ta  dễ dàng bắt gặp nụ cười tỏa nắng của các cô, các chị làm nón lá làng Chuông, tiếng lửa reo trong lò gốm Bát Tràng, hay tiếng khung cửi dệt ở làng lụa Vạn Phúc,… tất cả những thanh âm ấy đã tạo nên bản nhạc lao động thân thuộc, mộc mạc mà sâu sắc. Từ những đôi bàn tay khéo léo, người thợ không chỉ tạo ra sản phẩm vật chất mà còn truyền tải hồn cốt dân tộc. Họ giữ chữ “tín” trong nghề, coi trọng sự tinh tế, bền đẹp và nhân văn trong từng chi tiết. Chính điều đó làm nên “bản sắc làng nghề Hà Nội” vừa cổ truyền, vừa thanh lịch, đậm chất người Tràng An.

Làng nghề Hà Nội - Bản sắc thăng hoa, vươn mình hội nhập

Hà Nội xác định vai trò của làng nghề là chủ thể then chốt trong Chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa Thủ đô, là cầu nối gắn kết không gian phát triển giữa đô thị và nông thôn. Những năm qua, thành phố Hà Nội đã triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo tồn và phát triển làng nghề, đưa làng nghề Hà Nội vươn xa và toả sáng trên bản đồ thủ công sáng tạo thế giới, trở thành cầu nối văn hóa, kinh tế trong thời kỳ hội nhập toàn cầu. Hà Nội đã xây dựng Đề án Phát triển làng nghề riêng biệt, tập trung vào giải pháp tối ưu hóa chuỗi cung ứng và hợp tác quốc tế. Bên cạnh đó, Thành phố đẩy mạnh triển khai các chương trình hỗ trợ sản xuất, xây dựng thương hiệu và xúc tiến thương mại, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm làng nghề, đồng thời, khuyến khích, động viên các nghệ nhân, thợ giỏi phát huy những ý tưởng mới, đột phá vừa có chất lượng, vừa đảm bảo tính mỹ thuật kỹ nghệ cao, đáp ứng được nhu cầu của khách hàng trong nước và quốc tế thông qua các Hội thi sản phẩm làng nghề Hà Nội. Nhờ đó, các làng nghề của Hà Nội đã có sự tăng trưởng về giá trị sản xuất và xuất khẩu, với gần 200 làng nghề đạt doanh thu từ 10 - 50 tỷ đồng/1năm. Các sản phẩm thuộc nhóm thủ công mỹ nghệ của Thành phố đã xuất khẩu trên 40 Quốc gia và vùng lãnh thổ. Đặc biệt, để làng nghề Hà Nội ngày càng vươn xa và hội nhập toàn cầu, thành phố Hà Nội đã tích cực thúc đẩy việc hỗ trợ các làng nghề tham gia Mạng lưới các Thành phố Thủ công sáng tạo thế giới do Hội đồng Thủ công thế giới khởi xướng. Thông qua việc hướng dẫn, tư vấn, hỗ trợ hồ sơ, quảng bá sản phẩm và tổ chức các sự kiện kết nối, Hà Nội giúp các làng nghề đáp ứng các tiêu chí khắt khe của Hội đồng Thủ công thế giới về tính sáng tạo, giá trị văn hóa và phát triển bền vững. Năm 2024, thành phố Hà Nội thật vinh dự và tự hào khi có đến 2 làng nghề là Gốm sứ Bát Tràng và Lụa Vạn Phúc trở thành thành viên thứ 67 và 68 được vinh danh. Và Việt Nam trở thành quốc gia thứ 28 có làng nghề được công nhận là làng nghề thủ công thế giới.

Việc được công nhận và tham gia mạng lưới không chỉ khẳng định vị thế của các làng nghề Hà Nội trên bản đồ thủ công thế giới, mà còn tạo cơ hội để các làng nghề nâng tầm thương hiệu, gắn kết với du lịch và thương mại, hướng tới bảo tồn và phát triển bền vững.

Tiếp nối những thành công đã đạt được, năm 2025, thành phố Hà Nội tiếp tục phối hợp với Hội đồng Thủ công Thế giới để đánh giá, công nhận thêm hai làng nghề mới là làng nghề Sơn Đồng và làng nghề khảm trai Chuyên Mỹ. Nếu vậy, Hà Nội của Việt Nam sẽ có 4 làng nghề là thành viên của Mạng lưới các Thành phố Thủ công sáng tạo Thế giới và Việt Nam là quốc gia đứng thứ 2 có nhiều làng nghề được công nhận, chỉ sau Iran (nước có 5 làng nghề được công nhận). Đây là bước đi quan trọng nhằm khẳng định vị thế của Thủ đô - trung tâm làng nghề lớn nhất cả nước, đồng thời góp phần quảng bá giá trị văn hóa, lịch sử và tinh hoa nghề thủ công Việt Nam ra quốc tế.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Đình Hoa cho rằng: Việc mở rộng số lượng làng nghề được công nhận sẽ tạo động lực lan tỏa tinh hoa nghề truyền thống trong thời kỳ hội nhập quốc tế sâu rộng. Trong thời gian tới, Sở Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục thực hiện có hiệu quả Quyết định số 282/QĐ-UBND ngày 15/01/2025 của UBND Thành phố về việc phê duyệt “Đề án tổng thể phát triển làng nghề trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2025 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050”; Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cũng đề nghị UBND cấp xã, phường tiếp tục phát triển các làng nghề, nghề truyền thống, làng nghề truyền thống để duy trì, tôn vinh, gắn kết với phát triển sản phẩm OCOP để hình thành các điểm đến du lịch làng nghề, du lịch trải nghiệm. Đối với các làng nghề, chủ thể OCOP, tiếp tục phát triển sản xuất, kinh doanh hiệu quả theo hướng phát triển sản phẩm bền vững theo chuỗi, đầu tư nâng cấp mở rộng quy mô, cải tiến bao bì, mẫu mã, chất lượng sản phẩm ngày càng tinh xảo, cuốn hút người tiêu dùng.

Tinh hoa làng nghề Hà Nội đang từng ngày được hun đúc từ bàn tay khéo léo, trí tuệ sáng tạo của bao thế hệ nghệ nhân và được tiếp sức bởi những chính sách đúng đắn. Mỗi sản phẩm không chỉ mang giá trị sử dụng mà còn chứa đựng linh hồn văn hóa, phản ánh lịch sử và bản sắc. Tất cả đều tỏa sáng như những viên ngọc quý trong kho tàng di sản dân tộc. Đó vừa là niềm tự hào, vừa là sức mạnh để làng nghề tiếp tục hội nhập, lan tỏa tinh hoa Việt ra thế giới./.

Lưu Phượng