Trước diễn biến tình hình bệnh Dại trên đàn chó, mèo xảy ra phức tạp, việc quản lý đàn chó nuôi chưa chặt chẽ. Hiện tượng chó nuôi thả rông, không đeo rọ mõm và cắn người ở nơi công cộng vẫn còn phổ biến làm cho số người bị chó cắn tăng cao; người bị chó cắn chủ quan không đến cơ sở y tế để được hướng dẫn, tiêm phòng nên một số trường hợp đã phát bệnh Dại và tử vong.
Thực hiện Công văn số 265/UBND-KT ngày 03/03/2026 của UBND xã Thạch Thất về việc tăng cường các biện pháp phòng, chống dịch bệnh Dại ở động vật trên địa bàn xã Thạch Thất.
Căn cứ tình hình dịch tễ tại địa phương, để giúp người chăn nuôi và nhân dân có thêm thông tin, chủ động phòng chống bệnh Dại chó, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Thạch Thất ban hành hướng dẫn công tác phòng chống bệnh Dại trên động vật như sau:
I. Bệnh dại là gì?
Bệnh dại là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm lây từ động vật sang người chủ yếu qua vết cắn của động vật mắc bệnh. Khi đã phát bệnh thì tỷ lệ tử vong gần như 100%. Tuy nhiên bệnh hoàn toàn có thể phòng ngừa hiệu quả nếu thực hiện tiêm phòng vắc xin đầy đủ cho chó, mèo và quản lý vật nuôi chặt chẽ.
Ổ chứa vi rút dại trong thiên nhiên là động vật có vú máu nóng như chó sói, chó rừng, chó nhà, mèo, chồn, cầy, cáo và động vật có vú khác. Ở Việt Nam, chó là nguồn truyền bệnh dại chủ yếu. Sau khi bị chó dại cắn, thời gian ủ bệnh thường từ 1-3 tháng. Thời gian ủ bệnh phụ thuộc vào tình trạng nặng nhẹ của vết cắn, vị trí vết cắn có liên quan đến nơi có nhiều dây thần kinh, khoảng cách từ vết cắn đến não, số lượng vi rút xâm nhập. Vết cắn càng nặng và gần thần kinh trung ương thì thời gian ủ bệnh càng ngắn.
II. Triệu chứng điển hình của bệnh dại chó, mèo:
- Bệnh dại trên chó: Bệnh dại ở chó thường có 2 thể điển hình đó là thể điên cuồng và thể bại liệt
a.Thể điên cuồng: thường rất hung dữ, có thể chia làm 3 thời kỳ:
Thời kỳ đầu: Biểu hiện bằng những thay đổi trong thói quen của con vật như bứt rứt, lo lắng, có khi tỏ ra vui mừng, quấn quýt chủ hơn, hoặc chỉ tỏ ra buồn rầu. Con vật thường ăn nhiều hơn bình thường, có thể sốt, nước dãi đã có virus dại.
Thời kỳ này chỉ trong vài giờ nhưng cũng có khi tới 1- 2 ngày.
Thời kỳ phát bệnh: Biểu hiện bằng những biến loạn quá độ như, con vật luôn luôn cử động, nhảy lên bắt đớp những con ruồi hay tưởng tượng như có kẻ thù; Con vật khó nuốt như bị hóc xương, tiếng kêu khàn khàn, ồ ồ, gãy từng nhát, tiếng sủa kéo dài và cuối cùng rướn cao lên thành những tiếng hú ghê rợn. Bất cứ một sự kích thích nào dù nhỏ đều có thể làm cho chó lên cơn dại, cắn người và các con vật khác hoặc tự cắn nó, thường cắn rất mạnh và bổ ra đường chạy rông khắp nơi. Phạm vi hoạt động của một con chó dại có khi lên tới 50 km. Vì vậy những con chó bị bệnh dại là rất nguy hiểm, nó là mối nguy cơ lớn truyền bệnh dại cho người và các súc vật khác.
Thời kỳ bại liệt: Con vật có biểu hiện gầy mòn, mắt lõm sâu, vẻ mặt phờ phạc, kêu thất thanh, hàm trễ xuống không nuốt được nữa. Bại liệt bộ phận sau làm con vật xiêu vẹo, đi phân táo bón, bí tiểu tiện, cuối cùng vật ngã xuống và chết.
b. Thể bại liệt hay còn gọi là Thể câm: thời kỳ bị kích thích ngắn hay không có. Bệnh biểu hiện bằng bại liệt không nhất định ở chỗ nào. Con vật buồn rầu, ủ rũ, liệt ở một bộ phận hay nửa người, thông thường là liệt cơ hàm làm cho mõm luôn hé mở. Hàm dưới trễ xuống, lưỡi thè ra, nước dãi chảy tự do. Con vật không cắn được cũng không thể sủa được gọi là thể câm. Bệnh tiến triển từ 2 - 7 ngày, thường là 2 - 3 ngày, sau đó con vật chết.
Ngoài 3 thể nói trên, đôi khi còn gặp thể ruột. Triệu chứng chính của thể ruột là chỉ thấy chó nôn mửa, đau bụng, có dấu hiệu viêm dạ dày, ruột. Con vật không có biểu hiện hung dữ hay bại liệt, sau 2 - 3 ngày thì chết.
- Bệnh dại trên mèo: Mèo bị dại ít hơn chó vì nó quen ở một mình. Nói chung bệnh dại ở mèo tiến triển tương tự như ở chó. Mèo bị dại hay nấp mình vào chỗ vắng, tối, hoặc trái lại kêu luôn luôn, không ở yên một chỗ, tiếng kêu như động dục. Nếu chạm vào, nó nổi cơn hung dữ cắn, cào, cắn. Chính răng và móng vuốt của mèo gây ra vết thương sâu, tạo điều kiện cho virus dại dễ xâm nhập. Đôi khi mèo dại không có biểu hiện hung dữ mà chỉ bại liệt chân sau.
- Bệnh dại có thể lây truyền từ người sang người
Người mắc bệnh dại là do virus dại từ nước dãi của súc vật nhiễm bệnh truyền vào cơ thể qua vết cắn (hoặc vết cào, vết rách, xước trên da, thậm chí qua niêm mạc còn lành lặn). Sự lây truyền bệnh dại từ người sang người có thể xảy ra nếu trong nước dãi của người bị bệnh có virus dại và truyền qua người lành qua vết cắn.
III. Cách phòng chống bệnh dại.
Những biện pháp phòng chống:
* Đối với bệnh dại hiện nay không có thuốc đặc trị đặc hiệu vì vậy chỉ có biện pháp tiêm phòng vắc xin dại triệt để cho đàn chó, mèo là biện pháp tốt nhất để ngăn chặn bệnh.
Để phòng, chống bệnh dại, mỗi hộ gia đình, người dân cần hiểu rõ bản chất nguy hiểm của bệnh, có biện pháp phòng, chống bệnh dại trước và sau phơi nhiễm cho người và động vật. Tất cả các tổ chức, cá nhân nuôi, buôn bán, giết mổ, vận chuyển kinh doanh chó mèo, từng thôn xóm, xã, phường thực hiện tốt các biện pháp quản lý và phòng bệnh trên đàn chó nuôi theo hướng dẫn của cán bộ thú y và thực hiện 5 không:
- Không nuôi chó, mèo không tiêm phòng dại;
- Không nuôi chó, mèo chưa khai báo với chính quyền địa phương;
- Không nuôi chó thả rông;
- Không để chó cắn người;
- Không nuôi chó, mèo gây ô nhiễm môi trường.
- Những việc cần làm khi bị chó cắn
* Khi phát hiện chó, mèo bị bệnh dại hoặc nghi dại, cần thực hiện:
- Không tiếp xúc với con vật, không di chuyển hoặc bán để hạn chế sự lây nhiễm vi rút dại sang người và lây lan dịch.
- Phải báo cáo ngay cho chính quyền, y tế, thú y thôn bản và xã/phường, để có biện xử lý ngay con vật bị dại và những con vật đang sống tại đó.
- Phải chôn sâu xác những con vật bị dại cùng với các chất sát khuẩn như xút, vôi cục chưa tôi hoặc vôi bột...
* Người bị chó, mèo dại, nghi dại cắn hoặc tiếp xúc với chúng cần thực hiện:
Khi bị chó, mèo dại, nghi dại cắn hoặc tiếp xúc với chúng cần phải coi đó là trường hợp cấp cứu. Trước hết phải xử lý tại chỗ vết thương, sau đó phải đến các điểm tiêm phòng dại để được các thầy thuốc chuyên khoa khám và có biện pháp xử lý cụ thể cho từng trường hợp.
Xử lý tại chỗ vết thương đúng cách kịp thời:
Khi bị súc vật dại, nghi dại cắn hoặc tiếp xúc với chúng phải rửa ngay thật kỹ vết thương bằng nước xà phòng đặc, nước muối hoà đặc, dội nước sạch nhiều lần (số thẳng trực tiếp vòi nước mạnh vào vết thương), bôi chất sát khuẩn như cồn, cồn iốt đậm đặc... Mục đích xử lý tại chỗ vết thương là để sát khuẩn, làm giảm đến mức tối thiểu lượng virus dại tại nơi xâm nhập. Chú ý khi rửa vết thương không được làm dập nát vết thương và chỉ khâu vết thương sau 3-5 ngày để hạn chế virus tản phát.
Những trường hợp người bị súc vật cắn phải đi tiêm phòng dại ngay, phải tiêm vaccin dại và huyết thanh kháng dại:
Bao gồm các trường hợp người bị súc vật cắn mà con vật lên cơn dại hoặc nghi dại; vết cắn ở đầu, mặt, cổ, đầu chi, bộ phận sinh dục... dù vết cắn rất nhẹ; hoặc ở các vị trí khác nhưng có nhiều vết cắn nguy hiểm, vết cắn sâu; không theo dõi được con vật; con vật đó nghi ngờ bị bệnh dại; tại nơi người bị súc vật cắn đang có hoặc trước đó có súc vật bị dại.
Những trường hợp chỉ cần theo dõi chó, mèo:
- Trường hợp vết cắn rất nhẹ, vết cắn xa thần kinh trung ương (ví dụ: ở cẳng chân). Tại thời điểm con vật cắn người, con vật đó vẫn sống bình thường, hoàn toàn không có dấu hiệu nghi ngờ dại. Tại nơi bị con vật cắn, không phát hiện có bệnh dại ở súc vật.
Cần theo dõi con vật 15 ngày. Trong thời gian theo dõi, nếu thấy con vật có biểu hiện không bình thường như: ốm, bỏ ăn, chết, mất tích, bán hoặc mổ thịt... phải đến điểm tiêm phòng dại để được điều trị dự phòng ngay. Nếu sau 15 ngày kể từ khi người bị con vật cắn, tiếp xúc mà con vật đó vẫn sống bình thường thì không cần điều trị dự phòng.
IV. Những lưu ý đối với người khi tiêm phòng dại đạt hiệu quả cao.
- Phải đi tiêm phòng sớm ngay sau khi bị chó, mèo cắn hoặc tiếp xúc với con vật bị dại, nghi dại.
- Phải tiêm đủ số mũi, đúng khoảng cách giữa các mũi tiêm theo chỉ định của bác sĩ và ngành y tế đối với từng loại vaccine phòng Dại và phác đồ tiêm.
- Phải tiêm đúng liều lượng, đúng kỹ thuật và vaccin phải được bảo quản ở nhiệt độ 4oC – 8oC.
- Trong thời gian tiêm không nên làm việc quá sức, không uống rượu và dùng các chất kích thích.
- Không dùng các thuốc có dạng corticoid, các thuốc làm giảm miễn dịch... trong và sau khi tiêm phòng Dại 6 tháng.
Trên đây là hướng dẫn công tác phòng chống bệnh Dại trên động vật của Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Thạch Thất./.
Vương Thị Chung - Trung tâm DVTH xã Thạch Thất
