Trong bối cảnh yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc ngày càng được người tiêu dùng quan tâm, phát triển nuôi trồng thủy sản theo các tiêu chuẩn thực hành sản xuất tốt đang trở thành hướng đi cần thiết. Tại Hà Nội, mô hình nuôi thâm canh cá rô phi theo hướng VietGAP do Trung tâm Khuyến nông Hà Nội triển khai năm 2026 đã bước đầu khẳng định hiệu quả, không chỉ nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm mà còn thay đổi tư duy sản xuất của người nuôi, mở ra triển vọng nhân rộng phương thức nuôi thủy sản an toàn, có kiểm soát trên địa bàn Thành phố.

Mô hình khuyến nông “Nuôi thủy sản theo hướng VietGAP (nuôi thâm canh cá rô phi trong ao)” tại xã Ứng Hoà.

Từ thay đổi phương thức sản xuất đến chuẩn hóa quy trình nuôi

Cá rô phi là đối tượng thủy sản có nhiều lợi thế nhờ khả năng thích nghi tốt, tốc độ sinh trưởng nhanh, chất lượng thịt được thị trường ưa chuộng và có thể phát triển theo hình thức nuôi thâm canh. Tuy nhiên, nuôi cá với mật độ cao cũng đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt về quản lý con giống, thức ăn, môi trường nước và phòng, chống dịch bệnh. Nếu thiếu quy trình kiểm soát đồng bộ, người nuôi có thể phải đối mặt với nguy cơ dịch bệnh, hao hụt sản lượng, gia tăng chi phí và ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm.

Xuất phát từ thực tế đó, năm 2026, Trung tâm Khuyến nông Hà Nội triển khai mô hình “Nuôi thủy sản theo hướng VietGAP (nuôi thâm canh cá rô phi trong ao)” tại xã Phúc Sơn và xã Ứng Hòa, với quy mô 2 ha, 2 hộ tham gia và tổng số 100.000 con cá giống. Trong quá trình thực hiện, các hộ được hỗ trợ 50% con giống, thức ăn hỗn hợp; đồng thời được cán bộ chuyên môn hướng dẫn, chuyển giao quy trình kỹ thuật nuôi, quản lý môi trường ao nuôi, sử dụng thức ăn hợp lý, phòng bệnh tổng hợp và kiểm soát vật tư đầu vào.

Điểm nổi bật của mô hình là việc chuyển từ phương thức nuôi chủ yếu dựa vào kinh nghiệm sang sản xuất theo quy trình có kiểm soát. Các hộ được hướng dẫn ghi chép nhật ký sản xuất, lưu trữ thông tin về nguồn gốc con giống, thức ăn, vật tư sử dụng, quá trình chăm sóc, phòng bệnh và thu hoạch. Đây là những yêu cầu quan trọng giúp minh bạch hóa quá trình sản xuất, nâng cao khả năng quản lý chất lượng và tạo cơ sở truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Đáng chú ý, cả 2 điểm mô hình đều đạt tiêu chuẩn cấp giấy chứng nhận VietGAP cho sản phẩm cá rô phi, với tổng diện tích được chứng nhận là 2 ha. Kết quả này cho thấy các hộ đã từng bước đáp ứng yêu cầu về điều kiện sản xuất, quản lý quy trình và kiểm soát chất lượng theo tiêu chuẩn VietGAP.

Hiệu quả kinh tế gắn với chất lượng và tính bền vững

Mô hình bắt đầu cấp con giống từ tháng 4 và sau hơn 6 tháng nuôi, đàn cá tại hai điểm mô hình sinh trưởng và phát triển tốt, khá đồng đều. Tại thời điểm nghiệm thu, khối lượng bình quân cá rô phi đạt 820 g/con tại hộ ông Nguyễn Văn Báo (xã Ứng Hòa) và 850 g/con tại hộ ông Vũ Mạnh Đức (xã Phúc Sơn). Tỷ lệ nuôi sống ước đạt từ 80% trở lên. 

Theo kết quả hạch toán kinh tế sơ bộ, mô hình ước tính đạt lợi nhuận khoảng 127-145 triệu đồng/ha. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy tiềm năng nâng cao hiệu quả sản xuất thông qua việc áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật, quản lý tốt thức ăn, môi trường ao nuôi và hạn chế hao hụt trong quá trình nuôi. 

Không chỉ mang lại lợi ích về kinh tế, mô hình còn tạo chuyển biến rõ nét về nhận thức và kỹ năng sản xuất của người nuôi. Việc chú trọng lựa chọn con giống có nguồn gốc, sử dụng thức ăn bảo đảm chất lượng, kiểm soát môi trường nước, áp dụng biện pháp phòng bệnh tổng hợp và ghi chép nhật ký sản xuất giúp quá trình nuôi được quản lý chặt chẽ hơn. Các biện pháp sử dụng chế phẩm sinh học, xử lý môi trường theo hướng dẫn chuyên môn cũng góp phần hạn chế nguy cơ phát sinh dịch bệnh, giảm những tác động bất lợi đến môi trường ao nuôi.

Điểm đáng nói là việc đáp ứng các tiêu chuẩn và được cấp chứng nhận VietGAP sẽ tạo điều kiện để các hộ nâng cao uy tín sản phẩm, tăng khả năng kết nối với các cơ sở thu mua, doanh nghiệp và hệ thống phân phối. Đây là nền tảng quan trọng để từng bước hình thành chuỗi sản xuất, tiêu thụ thủy sản an toàn, đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường.

Nhân rộng mô hình, gắn sản xuất với thị trường tiêu thụ

Từ kết quả bước đầu, mô hình nuôi cá rô phi theo hướng VietGAP có nhiều điều kiện để nghiên cứu, áp dụng và nhân rộng tại những địa phương có lợi thế về diện tích mặt nước, điều kiện hạ tầng và nguồn nước phù hợp. Đặc biệt, phương thức sản xuất này phù hợp với định hướng phát triển thủy sản theo hướng nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng, bảo đảm an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường của Hà Nội.

Tuy nhiên, để nhân rộng hiệu quả, cần quan tâm giải quyết một số khó khăn thực tế. Hiện nay, hạ tầng tại một số vùng nuôi còn hạn chế, hệ thống cấp, thoát nước, ao lắng và ao xử lý nước chưa được đầu tư đồng bộ. Việc trang bị thiết bị kiểm tra các chỉ tiêu môi trường nước tại cơ sở còn hạn chế; trong khi duy trì đầy đủ điều kiện sản xuất, ghi chép hồ sơ và đáp ứng yêu cầu chứng nhận VietGAP đòi hỏi người nuôi phải có kiến thức, ý thức và nguồn lực đầu tư thường xuyên. Bên cạnh đó, thị trường tiêu thụ sản phẩm thủy sản an toàn chưa thực sự ổn định, liên kết giữa người nuôi với doanh nghiệp và cơ sở thu mua còn thiếu chặt chẽ. Việc kết nối với doanh nghiệp, cơ sở thu mua, sơ chế, chế biến và hệ thống phân phối cũng cần được quan tâm ngay từ khâu xây dựng kế hoạch sản xuất.

Trong thời gian tới, Trung tâm Khuyến nông Hà Nội tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn và chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật; tăng cường hướng dẫn các hộ duy trì quy trình VietGAP, quản lý môi trường, phòng bệnh và kiểm soát chất lượng sản phẩm. Đồng thời, chú trọng lựa chọn những điểm nuôi có điều kiện phù hợp để xây dựng mô hình trình diễn, tổ chức tham quan, trao đổi kinh nghiệm và lan tỏa những cách làm hiệu quả. 

Thực tiễn từ mô hình nuôi cá rô phi theo hướng VietGAP tại Phúc Sơn và Ứng Hòa cho thấy, khi tiến bộ kỹ thuật được chuyển giao đồng bộ, người dân được hướng dẫn thực hành và quy trình sản xuất được kiểm soát chặt chẽ, hiệu quả nuôi trồng thủy sản có thể được nâng lên rõ rệt. Mô hình không chỉ mang lại lợi ích thiết thực cho các hộ tham gia mà còn tạo cơ sở thực tiễn để phát triển, nhân rộng phương thức nuôi thủy sản an toàn, có trách nhiệm và bền vững, góp phần nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp Thủ đô.