Với mong muốn thúc đẩy chuyển đổi phương thức sản xuất nông nghiệp theo hướng an toàn, nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm nông nghiệp Thủ đô nói chung và cây chè truyền thống nói riêng, đồng thời tạo cơ sở để nhân rộng mô hình sản xuất chè VietGAP trên địa bàn Thành phố trong thời gian tới, năm 2026, Trung tâm Khuyến nông Hà Nội đã triển khai mô hình sản xuất chè theo tiêu chuẩn VietGAP tại xã Yên Bài và xã Suối Hai, với tổng diện tích 20 ha, gồm 10 ha tại mỗi xã và 72 hộ tham gia. Mô hình hướng tới chuẩn hóa quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng chè, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, đồng thời tạo nền tảng phát triển thương hiệu chè an toàn của Thủ đô.

Chè là một trong những cây trồng có giá trị kinh tế của Hà Nội, góp phần khai thác hiệu quả diện tích đất đồi gò, tạo việc làm và thu nhập cho người dân tại các vùng sản xuất tập trung. Những địa phương như Yên Bài, Suối Hai, Phú Cát, Kim Anh, Trung Giã, Trần Phú… có điều kiện tự nhiên tương đối phù hợp với sinh trưởng, phát triển của cây chè. Trong đó, Yên Bài và Suối Hai là những vùng có truyền thống sản xuất chè, người dân giàu kinh nghiệm trong trồng, chăm sóc, thu hái và chế biến sản phẩm.

Tuy nhiên, trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc, phương thức sản xuất truyền thống vì thế cần phải thay đổi, theo đó, việc áp dụng tiến bộ kỹ thuật, quản lý phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, ghi chép nhật ký sản xuất và kiểm soát chất lượng đầu phải được thực hiện thống nhất. Cùng với đó, để nâng cao giá trị sản phẩm hoạt động xây dựng thương hiệu, quảng bá và liên kết tiêu thụ chè an toàn cũng cần được chú trọng.

Để hỗ trợ người dân chuyển đổi phương thức sản xuất, Trung tâm Khuyến nông Hà Nội đã hỗ trợ 70% vật tư, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật sinh học theo định mức được phê duyệt; các hộ tham gia đối ứng 30% còn lại. Đồng thời, người dân được hỗ trợ 100% chi phí cấp chứng nhận VietGAP, tham gia tập huấn kỹ thuật và được cán bộ chuyên môn hướng dẫn trong suốt quá trình triển khai. Thông qua hoạt động hướng dẫn kỹ thuật, tập huấn và chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật, người trồng chè từng bước nâng cao nhận thức về sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, sử dụng vật tư nông nghiệp hợp lý và tuân thủ các yêu cầu trong quá trình chăm sóc, thu hái, sơ chế sản phẩm.

Kết quả triển khai mô hình cho thấy, việc chăm sóc đồng bộ, bón phân cân đối, quản lý dịch hại theo hướng tổng hợp và sử dụng vật tư đầu vào theo quy trình đã góp phần giúp cây chè sinh trưởng tốt, búp chè tương đối đồng đều, nâng cao chất lượng nguyên liệu phục vụ chế biến. Mô hình cho năng suất chè búp tươi đạt khoảng 9-10 tấn/ha/năm. Theo số liệu hạch toán, tại xã Yên Bài, lợi nhuận đạt 219,545 triệu đồng/ha/năm, cao hơn 75,577 triệu đồng/ha/năm so với ngoài mô hình, tương ứng tăng 52,5%. Tại xã Suối Hai, lợi nhuận đạt 178,281 triệu đồng/ha/năm, trong khi ngoài mô hình đạt 107,240 triệu đồng/ha/năm. Hiệu quả kinh tế còn thể hiện ở chất lượng sản phẩm sau thu hái và chế biến. Các hộ được hướng dẫn thu hái đúng thời điểm, tỷ lệ chè loại 1 đạt trên 70%. Do vậy, giá bán chè khô cao hơn khoảng 30.000 - 40.000 đồng/kg so với sản phẩm đối chứng ngoài mô hình. 

Cùng với hiệu quả kinh tế, mô hình sản xuất chè theo VietGAP còn mang lại những lợi ích thiết thực về xã hội và môi trường. Việc tăng cường sử dụng phân hữu cơ vi sinh, bón phân cân đối, quản lý sinh vật gây hại theo nguyên tắc IPM và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng quy định góp phần hạn chế việc sử dụng vật tư không cần thiết, giảm nguy cơ ô nhiễm đất, nước và môi trường sinh thái.

Từ những kết quả bước đầu, mô hình không chỉ tạo chuyển biến trong phương thức sản xuất của người trồng chè mà còn đặt nền móng cho việc phát triển vùng chè theo hướng an toàn, chất lượng và bền vững. Khi quy trình VietGAP được duy trì nghiêm túc, chất lượng sản phẩm gắn với thương hiệu và thị trường tiêu thụ được củng cố, cây chè sẽ tiếp tục phát huy vai trò là cây trồng có giá trị kinh tế, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy phát triển nông nghiệp sinh thái của Thủ đô.

Có thể nói, cây chè là một trong những cây trồng chủ lực, gắn bó với người dân xã Yên Bài và Suối Hai qua nhiều thế hệ, không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn chứa đựng nét đẹp văn hóa của vùng quê. Vì vậy, hiệu quả của mô hình có ý nghĩa quan trọng, tạo động lực để gìn giữ và nâng cao giá trị cho cây chè truyền thống. Trong thời gian tới, Trung tâm Khuyến nông sẽ tiếp tục đồng hành, hỗ trợ, phối hợp với chính quyền địa phương để đẩy mạnh chuyển giao khoa học kỹ thuật, mở rộng diện tích sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ; đồng thời hỗ trợ người dân xây dựng thương hiệu, phát triển du lịch trải nghiệm gắn với vùng chè./.