Theo Luật Thủ đô năm 2026, phát triển đô thị và nhà ở phải được thực hiện theo hướng đồng bộ, hài hòa giữa quy hoạch, hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội. Đây được xem là định hướng quan trọng nhằm khắc phục tình trạng phát triển thiếu cân đối, bảo đảm các khu dân cư mới được đầu tư đồng bộ về giao thông, trường học, cơ sở y tế, không gian công cộng và các tiện ích thiết yếu. Việc phát triển đô thị vì vậy không chỉ dừng ở mở rộng không gian xây dựng mà còn hướng tới hình thành môi trường sống thuận tiện, an toàn và bền vững cho người dân.
Một điểm đáng chú ý là Luật định hướng phát triển các khu đô thị hiện đại theo mô hình thông minh, đa chức năng và đa mục tiêu, đáp ứng yêu cầu quản lý đô thị trong giai đoạn mới. Việc ứng dụng công nghệ, sử dụng hiệu quả tài nguyên đất đai và đầu tư đồng bộ hệ thống hạ tầng được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, tăng khả năng kết nối giữa các khu vực và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô.
Song song với mục tiêu hiện đại hóa, Luật Thủ đô năm 2026 tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn những giá trị đặc trưng của Hà Nội. Các hoạt động đầu tư xây dựng, cải tạo và chỉnh trang đô thị phải bảo đảm phù hợp với quy hoạch, quy chế quản lý kiến trúc và các tiêu chuẩn kỹ thuật, đồng thời gìn giữ các di sản văn hóa, lịch sử, cảnh quan, hệ thống cây xanh và mặt nước. Cách tiếp cận này thể hiện định hướng phát triển hài hòa giữa tăng trưởng đô thị với bảo vệ môi trường và bảo tồn bản sắc của Thủ đô.
Một trong những điểm mới mang tính nhân văn là Luật chú trọng bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân trong quá trình cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị. Việc ưu tiên bố trí tái định cư tại chỗ, khi đáp ứng các điều kiện theo quy định, sẽ góp phần giúp người dân ổn định cuộc sống, duy trì sinh kế và giữ gìn sự gắn kết của cộng đồng dân cư. Đồng thời, Luật cũng khuyến khích các tổ chức và cộng đồng dân cư chủ động tham gia đề xuất, thực hiện các dự án cải tạo, chỉnh trang đô thị, qua đó phát huy vai trò của người dân trong quá trình xây dựng và phát triển Thủ đô.
Để tạo dư địa phát triển trong giai đoạn mới, Luật Thủ đô năm 2026 cho phép Hà Nội áp dụng nhiều cơ chế đặc thù trong phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng theo mô hình TOD. Đây là định hướng đang được nhiều đô thị trên thế giới triển khai nhằm khai thác hiệu quả quỹ đất xung quanh các tuyến đường sắt đô thị, đồng thời giảm áp lực giao thông và khuyến khích sử dụng phương tiện công cộng. Trên cơ sở đó, thành phố được chủ động xây dựng các chỉ tiêu về quy hoạch kiến trúc, hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội phù hợp với điều kiện thực tiễn, bảo đảm kết nối đồng bộ hạ tầng và ưu tiên phát triển không gian công cộng, cây xanh, góp phần nâng cao chất lượng môi trường đô thị.
Không chỉ mở rộng cơ chế về quy hoạch, Luật còn tạo điều kiện để Hà Nội chủ động huy động nguồn lực đầu tư phát triển hạ tầng. Thành phố được xây dựng các cơ chế khai thác giá trị gia tăng từ đất, từ việc điều chỉnh các chỉ tiêu quy hoạch và các nguồn lực hợp pháp khác để tái đầu tư cho hệ thống đường sắt đô thị, hạ tầng giao thông và các công trình thiết yếu. Cơ chế này được kỳ vọng sẽ tạo thêm nguồn lực tài chính, góp phần đẩy nhanh tiến độ đầu tư hạ tầng, nâng cao hiệu quả sử dụng đất và thúc đẩy phát triển đô thị theo hướng bền vững.
Trong lĩnh vực nhà ở, Luật Thủ đô năm 2026 tiếp tục khẳng định định hướng phát triển đa dạng các loại hình nhằm đáp ứng nhu cầu của nhiều nhóm đối tượng. Bên cạnh nhà ở thương mại, thành phố được ưu tiên phát triển nhà ở xã hội, nhà ở công vụ, nhà ở phục vụ tái định cư, nhà lưu trú và các loại hình nhà ở phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Đồng thời, việc sử dụng ngân sách thành phố để đầu tư hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội thiết yếu phục vụ các dự án nhà ở theo quy hoạch sẽ góp phần nâng cao chất lượng các khu dân cư mới, tạo điều kiện thu hút đầu tư và bảo đảm sự phát triển đồng bộ.
Luật cũng trao thêm quyền chủ động cho Ủy ban nhân dân thành phố trong tổ chức thực hiện các chương trình cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị. Thành phố được quyết định lộ trình triển khai các dự án, áp dụng các giải pháp quản lý phù hợp và linh hoạt điều chuyển giữa các loại hình nhà ở thương mại, nhà ở xã hội và nhà ở tái định cư để đáp ứng nhu cầu thực tế. Đây là cơ sở để Hà Nội sử dụng hiệu quả quỹ nhà ở, nâng cao hiệu quả quản lý và kịp thời đáp ứng yêu cầu về an sinh xã hội trong quá trình phát triển.
Có thể thấy, những cơ chế mới được quy định trong Luật Thủ đô năm 2026 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng để Hà Nội đổi mới tư duy phát triển đô thị và nhà ở. Không chỉ mở rộng quyền chủ động trong quy hoạch, huy động nguồn lực và tổ chức thực hiện, Luật còn hướng tới mục tiêu xây dựng các khu đô thị hiện đại, hạ tầng đồng bộ, giao thông kết nối hiệu quả và môi trường sống ngày càng chất lượng. Đây được kỳ vọng sẽ là động lực quan trọng giúp Thủ đô đẩy nhanh quá trình chỉnh trang, tái thiết đô thị, mở rộng cơ hội tiếp cận nhà ở cho người dân và từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển Hà Nội theo hướng xanh, thông minh, văn minh và bền vững.
