Bệnh tụ huyết trùng trâu bò là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn Pasteurella Multocida gây ra. Bệnh thường xảy ra khi thời tiết nóng ẩm, mưa nắng thất thường hoặc gia súc thay đổi điều kiện sống, điển hình ở trâu, bò chuyển vùng. Bệnh cũng có thể lây lan trực tiếp từ gia súc bệnh sang gia súc khoẻ thông qua tiếp xúc (nhốt cùng chuồng, chung nguồn thức ăn, nước uống,...).

Để hạn chế dịch bệnh xẩy ra trên đàn vật nuôi, giúp người chăn nuôi có thêm thông tin, kiến thức, chủ động phòng chống bệnh Tụ huyết trùng trâu bò. Trung tâm dịch vụ tổng hợp xã Thạch Thất hướng dẫn công tác phòng chống bệnh Tụ huyết trùng trâu bò năm 2026 như sau:

I. ĐẶC ĐIỂM VÀ TRIỆU CHỨNG BỆNH TỤ HUYẾT TRÙNG TRÂU BÒ

1. Nguyên nhân gây bệnh:

Bệnh tụ huyết trùng trâu bò (còn gọi là bệnh dịch đột ngột ở trâu bò) là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi khuẩn Pasteurella Multocida gây ra, bệnh lây lan rất nhanh và gây thiệt hại lớn cho chăn nuôi nếu không có biện pháp phòng, chống bệnh kịp thời.

Vi khuẩn Pasteurella Multocida thường ký sinh ở đường hô hấp trên (niêm mạc mũi, họng) của trâu bò khỏe mạnh. Khi sức đề kháng của con vật giảm (do thời tiết thay đổi thất thường, đói, rét, vận chuyển mệt mỏi), vi khuẩn sẽ tăng độc lực và gây bệnh.

2. Đường truyền lây

- Đường tiêu hóa: Trâu bò ăn uống phải thức ăn, nước uống nhiễm mồ hôi, nước bọt hoặc chất bài tiết của con bệnh.

- Đường hô hấp: Hít phải giọt bắn chứa vi khuẩn từ con bệnh khi hắt hơi, ho.

- Đường da/vết thương: Vi khuẩn xâm nhập qua các vết xước ngoài da.

- Lưu ý: Bệnh thường phát mạnh vào mùa mưa ẩm, mùa lạnh,  khi thời tiết giao mùa (nhiệt độ và độ ẩm thay đổi thất thường) hoặc sau mùa mưa lũ ( do mật độ mầm bệnh cao và thức ăn tự nhiên bị nhiễm khuẩn nặng).

Virus có sức đề kháng mạnh. Ở 60⁰C tồn tại 5-15 phút, ở 100⁰C virus sẽ chết, từ  0 – 4⁰C tồn tại 425 ngày, trong đất ẩm virus sống hàng năm, trong thịt ướp lạnh virus tồn tại khá lâu, trong phân virus tồn tại 7 ngày, nước tiểu virus tồn tại 39 ngày.

Vi rút dễ bị tiêu diệt bởi các loại thuốc sát trùng thường dùng như: Han – Iodine 10%, Benkocid, Hankon, Virkon…

3. Triệu chứng

Bệnh thường diễn biến rất nhanh, chia thành 3 thể chính: 

3.1. Thể quá cấp tính (Thể ác tính):

- Xảy ra rất nhanh, con vật đang khỏe mạnh bỗng đột ngột sốt cao (41–42°C), khó thở dữ dội, co giật.

- Trâu bò gục xuống và chết chỉ sau vài giờ (thường chưa kịp biểu hiện triệu chứng rõ ràng).

3.2.Thể cấp tính (Thể phổ biến nhất):

- Sốt cao, ủ rũ, kém ăn hoặc bỏ ăn, mắt đỏ, chảy nước mắt, nước mũi.

- Phù thũng đặc trưng: Xuất hiện các khối phù thũng ở vùng yết hầu, cổ, ngực hoặc hầu họng làm con vật nghẹt thở, lè lưỡi, chảy dãi trắng.

- Có thể bị tiêu chảy phân lẫn máu. Trâu bò thường chết sau 1–3 ngày nếu không can thiệp.

3.3. Thể mãn tính:

Con vật gầy mòn, ho kéo dài, tiêu chảy mãn tính, viêm khớp hoặc viêm phế quản. Thể này thường kéo dài vài tuần và tỷ lệ chết cao do kiệt sức.

II. CÁCH PHÒNG CHỐNG BỆNH TỤ HUYẾT TRÙNG TRÂU BÒ

Biện pháp phòng khi chưa có dịch

- Thống kê tổng đàn trâu bò, số đã tiêm phòng vắc xin tụ huyết trùng trâu bò và số không tiêm phòng.

- Thống kê số hộ kinh doanh buôn bán, giết mổ trâu bò.

- Nhân viên thú y xã phối hợp với các thôn tăng cường kiểm tra, giám sát dịch bệnh đến từng hộ chăn nuôi, giám sát tình hình xuất, nhập đàn của hộ chăn nuôi gia súc trên địa bàn, tại các ổ dịch cũ, các thôn giáp danh với khu vực có dịch, nơi mật độ chăn nuôi lớn, các điểm thu gom, kinh doanh, giết mổ động vật để phát hiện dịch sớm. Khi phát hiện các trường hợp gia súc mắc bệnh, nghi mắc bệnh Tụ huyết trùng trâu bò phải báo cáo kịp thời để xử lý.

- Đẩy mạnh công tác tuyên truyền đến người chăn nuôi để họ biết được đặc điểm của bệnh từ đó chủ động phòng và chống.

- Thường xuyên theo dõi sức khoẻ đàn gia súc để phát hiện gia súc có dấu hiệu lâm sàng của bệnh Tụ huyết trùng trâu bò để cách ly, xử lý kịp thời và gửi bệnh phẩm đi xét nghiệm nếu cần thiết.

- Người dân chủ động mua vắc xin Tụ huyết trùng trâu bò tiêm phòng đầy đủ nhằm tạo miễn dịch chủ động cho đàn trâu bò. 

- Người chăn nuôi trâu bò phải đăng ký với chính quyền địa phương, theo quy hoạch vùng chăn nuôi và không gây ô nhiễm môi trường. Khi nhập trâu bò phải mua từ cơ sở chăn nuôi và vùng không có dịch, có giấy kiểm dịch rõ ràng. Trâu bò mới mua về phải nuôi cách ly từ 3 - 4 tuần. Khi không có dấu hiệu lâm sàng của bệnh Tụ huyết trùng trâu bò và các bệnh truyền nhiễm khác mới cho nhập vào đàn, khi xuất, nhập trâu bò cần thực hiện kiểm dịch thú y nghiêm ngặt.

- Đảm bảo thức ăn đầy đủ dinh dưỡng, nguồn nước sạch giúp cho trâu bò có sức đề kháng tốt với bệnh Tụ huyết trùng trâu bò cũng như các bệnh khác.

- Giữ chuồng trại và nơi chăn thả trâu bò khô, sạch thoáng mát vào mùa hè, kín ấm vào mùa đông.

- Phun thuốc sát trùng định kỳ 1 tuần/1 lần để tiêu diệt mầm bệnh. Thức ăn chăn nuôi, thuốc, hóa chất dùng trong chăn nuôi phải có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng và được công bố chất lượng, không sử dụng chất cấm trong chăn nuôi.

- Yêu cầu các hộ chăn nuôi và các tổ chức, cá nhân có liên quan ký cam kết chấp hành các quy định về phòng, chống dịch bệnh (tiêm phòng đầy đủ các loại vắc xin, định kỳ vệ sinh, khử trùng, tiêu độc, khai báo dịch bệnh kịp thời, không dấu dịch, không vứt xác gia súc chết bừa bãi làm lây lan dịch bệnh…)

- Đối với hộ kinh doanh, buôn bán, giết mổ trâu bò.

+ Trâu bò phải được vận chuyển bằng phương tiện chuyên dụng, không để rơi vãi chất thải, có giấy chứng nhận kiểm dịch động vật, trình phúc kiểm tại Trạm Kiểm dịch Động vật đầu mối giao thông và đi đến nơi đã quy định.

+ Chỉ được phép giết mổ tại các lò mổ hợp pháp.

+ Thịt trâu bò phải qua kiểm dịch và được bày bán tại nơi hợp vệ sinh có sự kiểm soát của cơ quan thú y.

+ Mọi trường hợp vi phạm sẽ xử lý theo quy định của pháp luật. 

- Tuyên truyền để người chăn nuôi và người dân biết nguy hại của dịch bệnh và thực hiện nghiêm túc thực hiện 5 không:

+ Không dấu dịch;

+ Không mua trâu bò mắc bệnh, sản phẩm gia súc mắc bệnh về địa phương;

+ Không bán chạy trâu bò mắc bệnh;

+ Không vận chuyển trâu bò mắc bệnh ra khỏi vùng dịch;

+ Không vứt xác trâu bò chết bừa bãi.

2. Khi phát hiện có trâu bò mắc bệnh, nghi mắc bệnh tụ huyết trùng trâu bò.

Khi phát hiện có trâu bò mắc bệnh, nghi mắc bệnh tụ huyết trùng trâu bò, thực hiện các biện pháp chống dịch quyết liệt theo hướng dẫn của Luật thú y, Chi cục Chăn nuôi, thuỷ sản và thú y Thành phố và Trung tâm dịch vụ tổng hợp xã:

- Tổ chức kiểm tra, xác minh, điều tra dịch bệnh.

- Thành lập Ban chỉ đạo phòng chống dịch các cấp.

- Xây dựng kế hoạch tổ chức triển khai thực hiện đồng bộ các biện pháp phòng, chống dịch bệnh tụ huyết trùng trâu bò theo quy định tại thông tư số 07/2016/TT-BNNPTNT ngày 31/5/2016 của Bộ Nông nghiệp & PTNT.

- Tổ chức rà soát lại tình hình chăn nuôi, dịch bệnh tụ huyết trùng trâu để phát hiện các trường hợp gia súc mới mắc, xứ lý lịp thời, tránh để dịch bệnh lây lan ra diện rộng.

- Xử lý gia súc mắc bệnh theo quy định:         

Cách ly triệt để: Lập tức tách riêng con vật bị bệnh hoặc nghi mắc bệnh ra khỏi đàn, nhốt tại chuồng riêng để theo dõi, điều trị. Tuyệt đối không được chăn thả chung hoặc di chuyển gia súc đi nơi khác.

Đối với con vật mắc bệnh ở thể nhẹ / giai đoạn đầu:

Tiến hành khoanh vùng, cách ly và áp dụng phác đồ điều trị bằng các loại kháng sinh đặc trị kết hợp thuốc trợ sức, hạ sốt, chống phù thũng (như nhóm Penicillin, Ampicillin, Oxytetracycline...).

Đối với gia súc bị chết do bệnh: 

- Xác gia súc, chất thải và các vật dụng liên quan mang mầm bệnh phải được xử lý tiêu hủy bắt buộc (chôn vôi hoặc đốt theo đúng quy trình kỹ thuật thú y) dưới sự giám sát chặt chẽ của cơ quan chức năng để tránh lây lan ra cộng đồng.

- Thực hiện Vệ sinh, phun thuốc khử trùng tiêu độc tại các hộ, các cơ sở chăn nuôi có trâu bò mắc bệnh 01 lần/ ngày trong 7 -10 ngày liên tục; tại các hộ, cở sở chăn nuôi, giết mổ, thu gom, buôn bán trâu bò và sản phẩm của gia súc mẫn cảm với bệnh; khu vực chon lấp, xử lý tiêu hủy trâu bò mắc bệnh; chốt kiểm soát ổ dịch tại các thôn, xã có dịch theo quy định.

- Thành lập chốt gác để kiểm soát ổ dịch tại các đầu đường chính ra, vào khu vực có dịch, cử cán bộ trực 24/24 giờ, kiên quyết xử lý các trường hợp vận chuyển, kinh doanh, buôn bán giết mổ gia súc trong vùng có dịch.

- Tạm thời không cho nhập, xuất gia súc ra vào địa bàn và dừng hoạt động trong thời gian có dịch. Đối với gia súc vận chuyển từ địa bàn khác vào địa bàn xã có dịch tiêu huỷ toàn bộ không hỗ trợ thiệt hại.

- Chuẩn bị vật tư, hóa chất, nguồn lực phục vụ công tác phòng chống dịch. Thực hiện công tác phòng chống dịch theo hướng dẫn của cơ quan thú y.

- Thực hiện ký cam kết yêu cầu các hộ chăn nuôi, hộ giết mổ chấp hành nghiêm chỉnh các biện pháp phòng, chống dịch bệnh theo quy định; thực hiện khai báo với Ban chăn nuôi thú y xã hoặc UBND xã khi có gia súc ốm, chết bất thường; nghiêm cấm việc giấu dịch, bán chạy gia cầm bệnh, vứt xác gia súc bừa bãi ra ngoài môi trường làm lây lan dịch bệnh và mổ gia súc trong vùng có dịch khi chưa công bố hết dịch.

- Tuyên truyền bệnh tụ huyết trùng trâu bò và cách phòng chống trên các phương tiện truyền thông từ xã xuống thôn để người chăn nuôi nâng cao ý thức áp dụng các biện pháp phòng chống dịch./.