Hướng dẫn các biện pháp phòng, chống bệnh động vật trên cạn năm 2026

Để thực hiện hiệu quả công tác phòng, chống dịch bệnh động vật trên cạn, đặc biệt phòng ngừa các trường hợp lây nhiễm sang người, Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp xã Thạch Thất ban hành hướng dẫn một số dấu hiệu nhận biết các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trên đàn vật nuôi, biện pháp phòng trừ và các quy định xử lý hành vi vứt xác động vật chết ra ngoài môi trường như sau:

Dấu hiệu nhận biết một số bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trên gia súc, gia cầm và biện pháp phòng trừ
Bệnh Dịch tả lợn Châu Phi: Là mối đe dọa lớn nhất đối với ngành chăn nuôi lợn tại Việt Nam và toàn thế giới.

Đặc điểm của bệnh: Tỷ lệ tử vong có thể lên đến 100%, hiện chưa có vaccine phòng bệnh hiệu quả hoàn toàn, Virus có khả năng sống sót lâu trong môi trường và lây lan qua nhiều đường khác nhau.

* Biện pháp phòng chống bệnh:

- Áp dụng nghiêm ngặt các nguyên tắc an toàn sinh học

- Kiểm soát chặt chẽ nguồn thức ăn và nước uống

- Khử trùng thường xuyên chuồng trại và phương tiện

- Cách ly động vật mới về trong thời gian quy định

- Báo cáo ngay khi phát hiện triệu chứng nghi ngờ

* Hướng dẫn an toàn sinh học cơ bản:

- Thiết lập vùng đệm xung quanh trang trại

- Sử dụng quần áo và giày dép riêng khi vào chuồng

- Khử trùng tay trước và sau khi tiếp xúc với lợn

- Không mang thức ăn từ bên ngoài vào trang trại

Bệnh Lở mồm long móng: là một trong những bệnh được Tổ chức Thú y Thế giới (OIE) xếp vào danh sách các bệnh phải thông báo bắt buộc do tính chất lây lan nhanh và tác động kinh tế nghiêm trọng.

* Triệu chứng đặc trưng: con vật có biểu hiện sốt cao đột ngột. xuất hiện các mụn nước sau đó vỡ ra tạo thành các vết loét tròn ở miệng, lưỡi, nướu, chân, vú của gia súc cái sinh sản…

- Khập khiễng do viêm vùng móng

- Giảm sản lượng sữa đột ngột ở bò cái

- Nước bọt chảy nhiều, tạo bọt trắng

* Biện pháp phòng ngừa hiệu quả:

- Tiêm vaccine định kỳ theo lịch khuyến cáo của cơ quan thú y

- Thực hiện nghiêm ngặt các biện pháp kiểm dịch tại cửa khẩu

- Xây dựng hệ thống cách ly và khử trùng tại trang trại

- Hạn chế di chuyển gia súc không cần thiết

Bệnh Dại chó mèo: là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có thể lây từ động vật sang người với tỷ lệ tử vong gần như 100% nếu không được điều trị kịp thời.

* Đường lây truyền chính:

- Qua vết cắn của động vật nhiễm bệnh

- Tiếp xúc với nước bọt của động vật bệnh qua vết thương hở

- Hiếm gặp qua đường hô hấp trong môi trường đặc biệt

* Biện pháp phòng ngừa:

- Tiêm vaccine phòng dại cho chó, mèo hàng năm theo hướng dẫn của cơ quan chuyên môn

- Kiểm soát số lượng chó, mèo thả rông

- Tránh tiếp xúc với động vật hoang dã

- Báo cáo ngay các trường hợp động vật có hành vi bất thường

* Xử lý khi bị cắn:

- Rửa vết thương bằng xà phòng và nước sạch ngay lập tức

- Khử trùng bằng cồn hoặc iod

- Đến cơ sở y tế để được tiêm vaccine và tư vấn các biện pháp phòng trị

Bệnh Cúm gia cầm: Là bệnh có tiềm năng đại dịch cao do khả năng lây từ gia cầm sang người và có thể đột biến tạo ra các chủng mới.

* Triệu chứng ở gia cầm:

- Sốt cao, ăn uống kém

- Khó thở, chảy nước mũi

- Giảm đẻ trứng đột ngột

- Tử vong cao trong đàn

* Biện pháp phòng chống:

- Tiêm vaccine theo chương trình quốc gia

- Kiểm soát nghiêm ngặt chim hoang dã tiếp cận trang trại

- Vệ sinh khử trùng thường xuyên

- Theo dõi sức khỏe đàn gia cầm hàng ngày

* Bảo vệ sức khỏe con người:

- Sử dụng đồ bảo hộ khi tiếp xúc với gia cầm

- Tránh tiếp xúc trực tiếp với gia cầm chết hoặc bệnh

- Nấu chín kỹ thịt gia cầm trước khi ăn.

Các quy định xử lý hành vi vứt xác động vật chết ra ngoài môi trường
Căn cứ theo điểm a khoản 6 Điều 5 Nghị định 90/2017/NĐ-CPthì hành vi vứt xác heo chết ra ngoài môi trường có thể bị xử phạt theo quy định sau:

"Điều 5. Vi phạm quy định chung về phòng bệnh động vật

1.1. Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 6.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:

a) Vận chuyển hoặc vứt gia súc, gia cầm mắc bệnh, chết và sản phẩm của chúng ra môi trường;
b) Buôn bán con giống mắc bệnh truyền nhiễm.

1.2. Biện pháp khắc phục hậu quả:

a) Buộc tiêu hủy động vật, sản phẩm động vật, xác động vật và sản phẩm của chúng đối với hành vi vi phạm quy định tại khoản 6 Điều này;
b) Buộc tiêu hủy thuốc thú y, nguyên liệu làm thuốc thú y, nguyên liệu làm thuốc y tế, thuốc y tế đối với hành vi vi phạm quy định tại khoản 7 và khoản 8 Điều này.
c) Buộc nộp lại Giấy chứng nhận cơ sở an toàn dịch bệnh động vật bị tẩy xóa, sửa chữa quy định tại khoản 5 Điều này"

Theo đó, hành vi vứt xác heo chết ra ngoài môi trường có thể bị xử phạt vi phạm hành chính từ 5.000.000 đồng đến 6.000.000 đồng và phải áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là buộc tiêu hủy xác động vật đối với hành vi vi phạm này.

Thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính đối với hành vi vứt xác động vật ra môi trường được điều chỉnh như thế nào?

Theo quy định tại Chương III Nghị định 90/2017/NĐ-CP thì thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính đối với hành vi vứt xác động vật ra môi trường thuộc về các cơ quan sau:

- Chủ tịch ủy ban nhân dân các cấp;

- Thanh tra;

- Công an nhân dân;

- Bộ đội biên phòng;

- Cảnh sát biển;

- Hải quan;

- Quản lý thị trường.

* Quy trình tiêu hủy lợn do mắc bệnh được thực hiện như sau:

Căn cứ vào Phụ lục 06 ban hành kèm theo Thông tư 07/2016/TT-BNNPTNT thì việc tiêu hủy động vật mắc bệnh như sau:

- Nguyên tắc tiêu hủy

+ Phải làm chết động vật bằng điện hoặc phương pháp khác (nếu có).

+ Địa điểm tiêu hủy: phải theo hướng dẫn của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, ưu tiên chọn địa điểm tiêu hủy tại khu vực chăn nuôi có động vật mắc bệnh hoặc địa điểm thích hợp khác gần khu vực có ổ dịch.

- Biện pháp tiêu hủy: Biện pháp chôn lấp hoặc biện pháp đốt: Đốt bằng lò chuyên dụng hoặc đốt thủ công bằng cách đào hố, cho bao chứa xác động vật, sản phẩm động vật vào hố và đốt bằng củi, than, rơm, rạ, xăng, dầu,..; sau đó lắp đất và nện chặt. Riêng với bệnh Nhiệt thán, phải đổ bê tông hố chôn theo quy định.

- Vận chuyển xác động vật, sản phẩm động vật đến địa điểm tiêu hủy:

+ Trường hợp địa điểm tiêu hủy ở ngoài khu vực có ổ dịch, xác động vật, sản phẩm động vật phải được cho vào bao, buộc chặt miệng bao và tập trung bao chứa vào một chỗ để phun khử trùng trước khi vận chuyển; trường hợp động vật lớn không vừa bao chứa phải sử dụng tấm nilon hoặc vật liệu chống thấm khác để lót bên trong (đáy và xung quanh) thùng của phương tiện vận chuyển;

+ Phương tiện vận chuyển xác động vật, sản phẩm động vật phải có sàn kín để không làm rơi vãi các chất thải trên đường đi;

+ Phương tiện vận chuyển xác động vật, sản phẩm động vật phải được vệ sinh, khử trùng tiêu độc theo hướng dẫn của cơ quan quản lý chuyên ngành thú y ngay trước khi vận chuyển và sau khi bỏ bao chứa xuống địa điểm tiêu hủy hoặc dời khỏi khu vực tiêu hủy.

- Quy cách hố chôn

+ Địa điểm: Hố chôn phải cách nhà dân, giếng nước, khu chuồng nuôi động vật tối thiểu 30m và có đủ diện tích; nên chọn nơi chôn trong vườn (tốt nhất là vườn cây ăn quả hoặc lấy gỗ).

+ Kích cỡ: Hố chôn phải đủ rộng phù hợp với khối lượng động vật, sản phẩm động vật và chất thải cần chôn. Ví dụ nếu cần chôn 01 tấn động vật thì hố chôn cần có kích thước là sâu 1,5 - 2m x rộng 1,5 - 2m x dài 1,5 - 2m.

- Các bước chôn lấp

Sau khi đào hố, rải một lớp vôi bột xuống đáy hố theo tỷ lệ khoảng 01 kg vôi/m², cho bao chứa xuống hố, phun thuốc sát trùng hoặc rắc vôi bột lên trên bề mặt, lấp đất và nện chặt; yêu cầu khoảng cách từ bề mặt bao chứa đến mặt đất tối thiểu là 0,5m, lớp đất phủ bên trên bao chứa phải dày ít nhất là 1 m và phải cao hơn mặt đất để tránh nước chảy vào bên trong gây sụt, lún hố chôn. Phun sát trùng khu vực chôn lấp để hoàn tất quá trình tiêu hủy.

- Quản lý hố chôn

+ Hố chôn xác động vật phải có biển cảnh báo người ra vào khu vực;

+ Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm quản lý, tổ chức kiểm tra định kỳ và xử lý kịp thời các sự cố sụt, lún, xói mòn, rò rỉ, bốc mùi của hố chôn;

+ Địa điểm chôn lấp phải được đánh dấu trên bản đồ của xã, ghi chép và lưu giữ thông tin tại Ủy ban nhân dân cấp xã.

- Trường hợp thuê các tổ chức, cá nhân khác thực hiện tiêu hủy, cơ quan quản lý chuyên ngành thú y địa phương tổ chức giám sát việc thực hiện, bảo đảm tuân thủ kỹ thuật theo các quy định tại Phụ lục này.

Như vậy, trong trường hợp động vật bị bệnh mà chết thì xác động vật phải được tiêu hủy theo quy định của pháp luật.

Trên đây là một số nội dung hướng dẫn một số dấu hiệu nhận biết các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm trên đàn vật nuôi, biện pháp phòng trừ và các quy định xử lý hành vi vứt xác động vật chết ra ngoài môi trường để thực hiện./.

Vương Thị Chung - Trung tâm DVTH xã Thạch Thất (TH)