Mỗi ngày, Hà Nội phát sinh hơn 9.000 tấn chất thải rắn sinh hoạt. Nếu chỉ thu gom và xử lý, lượng chất thải này sẽ tiếp tục gây áp lực lên hạ tầng môi trường và quỹ đất. Trong khi đó, nếu được phân loại, thu hồi và tái chế phù hợp, một phần chất thải có thể trở thành nguyên liệu đầu vào cho sản xuất. Vì vậy, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong quản lý chất thải rắn không chỉ góp phần giảm ô nhiễm mà còn giúp sử dụng hiệu quả tài nguyên, hạn chế lãng phí.

Để chất thải thực sự trở thành tài nguyên, phân loại tại nguồn cần đi đôi với thu gom riêng, tái chế và tiêu thụ sản phẩm. Khi rác có khả năng tái sử dụng bị trộn lẫn với các loại chất thải khác, việc thu hồi vật liệu sẽ khó khăn hơn, làm tăng chi phí xử lý và giảm giá trị nguyên liệu. Do đó, bên cạnh nâng cao nhận thức của người dân, Hà Nội cần hoàn thiện quy trình thu gom, vận chuyển và xử lý phù hợp với từng nhóm chất thải.

Thành phố đã cập nhật 1.709 điểm tập kết, trung chuyển chất thải lên bản đồ số, đồng thời định hướng đổi mới phương tiện thu gom và ứng dụng GPS, camera để giám sát hành trình. Đây là cơ sở nâng cao hiệu quả quản lý, song để thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, hệ thống thu gom cần được kết nối với các điểm tiếp nhận và cơ sở xử lý phù hợp, bảo đảm rác sau phân loại được chuyển đến đúng nơi, tránh tình trạng bị trộn lẫn trở lại.

Với rác hữu cơ, các nguồn phát sinh tập trung như chợ, nhà hàng, khách sạn, bếp ăn tập thể và trường học có thể được ưu tiên thu gom riêng. Tùy đặc điểm nguyên liệu và điều kiện công nghệ, loại chất thải này có thể được xử lý thành phân hữu cơ phục vụ cải tạo đất hoặc tận dụng để sản xuất năng lượng. Cách làm này vừa giảm lượng rác phải xử lý, vừa tạo ra sản phẩm phục vụ sản xuất.

Tuy nhiên, hiệu quả tái chế không chỉ phụ thuộc vào công nghệ mà còn ở khả năng tiêu thụ sản phẩm sau xử lý. Mô hình triển khai cần phù hợp với quy mô nguồn thải, chi phí vận hành và nhu cầu thị trường. Nếu thiếu đầu ra ổn định, nguồn tài nguyên trong chất thải sẽ khó được khai thác lâu dài. Vì vậy, kết nối cơ sở xử lý với doanh nghiệp sản xuất và đơn vị tiêu thụ là điều kiện quan trọng để hình thành chuỗi giá trị tuần hoàn.

Hướng tiếp cận này cũng cần được áp dụng đối với chất thải rắn xây dựng. Hà Nội phát sinh trung bình khoảng 3.000–3.400 tấn chất thải rắn xây dựng mỗi ngày, có thời điểm lên tới khoảng 10.000 tấn. Việc phân loại, nghiền sàng và tái chế những thành phần đáp ứng yêu cầu kỹ thuật có thể tạo nguồn vật liệu cho các mục đích sử dụng phù hợp, đồng thời giảm khối lượng phải đổ thải và chi phí vận chuyển. Với bùn thải, đất đào và vật liệu sau xử lý, khả năng tái sử dụng cũng cần được xem xét trên cơ sở đặc tính từng loại và yêu cầu bảo vệ môi trường.

Không chỉ chất thải phát sinh hằng ngày, lượng rác tồn lưu tại các khu chôn lấp cũ cũng có thể được nghiên cứu để thu hồi tài nguyên. Theo số liệu hiện có, lượng chất thải tồn lưu tại Nam Sơn ước khoảng 30 triệu tấn, tại Xuân Sơn khoảng 3,69 triệu tấn. Việc phân loại lại cần căn cứ vào thành phần chất thải và điều kiện công nghệ, nhằm thu hồi những phần còn khả năng tận dụng, giảm khối lượng tồn lưu và hỗ trợ phục hồi mặt bằng. Tương tự, tro bay và tro đáy từ quá trình đốt có thể được nghiên cứu tái sử dụng, tái chế khi đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật và môi trường.

Hiện nay, hai khu xử lý tập trung Nam Sơn và Xuân Sơn tiếp nhận, xử lý khoảng 7.775 tấn chất thải rắn sinh hoạt mỗi ngày. Trong đó, khoảng 82% được xử lý bằng công nghệ đốt phát điện, 18% vẫn phải chôn lấp. Hà Nội đặt mục tiêu đến ngày 31-12-2027, toàn bộ chất thải rắn sinh hoạt được xử lý bằng công nghệ đốt phát điện, chấm dứt chôn lấp trực tiếp. Định hướng này góp phần giảm áp lực lên các khu chôn lấp và thu hồi năng lượng từ chất thải phù hợp. Tuy nhiên, để khai thác tốt hơn giá trị tài nguyên, việc phân loại, tái sử dụng và tái chế các thành phần có khả năng thu hồi vẫn cần được ưu tiên trước khi xử lý phần còn lại.

Thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong quản lý chất thải rắn đòi hỏi sự kết nối từ phân loại, thu gom đến tái chế và tiêu thụ sản phẩm. Khi vật liệu có thể thu hồi được đưa trở lại sản xuất, chất thải không chỉ giảm bớt gánh nặng môi trường mà còn trở thành nguồn lực có giá trị. Đây là hướng đi giúp Hà Nội sử dụng hiệu quả hơn tài nguyên, giảm áp lực xử lý và từng bước xây dựng hệ thống quản lý chất thải theo hướng tuần hoàn, bền vững.