Để rơm rạ, phụ phẩm cây trồng cùng các chất thải khác sau thu hoạch được xử lý có hiệu quả, không gây ô nhiễm môi trường, lan truyền sinh vật hại, làm phân bón hữu cơ cho cây trồng, giảm chi phí sản xuất, tăng năng suất cây trồng. Trung tâm dịch vụ tổng hợp xã Thạch Thất hướng dẫn một số biện pháp xử lý rơm rạ, phụ phẩm cây trồng sau thu hoạch trên đồng ruộng như sau:
1. Cày vùi hoặc phay
Cày bừa vùi rơm rạ sớm giúp rơm rạ phân hủy và chuyển hóa thành phân bón hữu cơ tốt cho cây trồng, duy trì lượng đạm trong đất, tăng độ phì nhiêu, cải tạo đất. Để rơm rạ phân hủy nhanh trong điều kiện chuyển tiếp giữa vụ xuân sang vụ mùa nên kết hợp xử lý bằng vôi bột hoặc các chế phẩm sinh học sau khi phay đất lần 1 để rơm rạ phân hủy nhanh, hạn chế tình trạng ngộ độc hữu cơ và nguồn sâu bệnh lây lan với liều lượng như sau: Vôi bột 10 -15 kg/sào tuỳ theo chân đất hoặc sử dụng chế phẩm sinh học: AT-YTB, Trichodecma,...
Cách sử dụng chế phẩm sinh học AT-YTB xử lý tại đồng ruộng:
Dùng 100g chế phẩm dạng bột cho 1 sào 360 m2, có thể sử dụng tăng lượng chế phẩm từ 200g/sào để rút ngắn thời gian phân hủy rơm rạ, giải phóng khí độc nhanh. Làm ẩm chế phẩm với nước sạch rồi trộn với cát hoặc đất nhỏ vụn rắc đều trên mặt ruộng đã bơm nước để bừa ngả (ruộng đã được cày lật sau gặt máy, gặt lửng). Ủ ruộng 5 -7 ngày rồi tiến hành bừa cấy.
Đối với ruộng gieo sạ: Rắc chế phẩm vào giai đoạn đã tháo nước để chuẩn bị rắc mầm xạ.
Đối với ruộng gặt xong còn nguyên rơm rạ: Sau khi rắc chế phẩm xuống ruộng cho máy lồng cày rập rạ, giữ nước trên mặt ruộng từ 3 - 5 cm trong 7 - 10 ngày rồi bừa cấy.
2. Ủ làm phân bón hữu cơ
Xử lý bằng cách ủ đống, thu gom rơm rạ tươi thành đống khoảng 3 - 5 m3, để rơm rạ phân hủy nhanh và tiêu diệt mầm bệnh nên sử dụng chế phẩm sinh học để ủ hoặc sử dụng rỉ mật đường, đạm urê, phân lân để ủ.
Cách ủ rơm rạ có sử dụng chế phẩm sinh học: Có thể dùng một trong các loại như: AT-YTB, EMIC, Trichoderma,... Pha từ 450 - 600 g chế phẩm với 300 lít nước cho một tấn rơm rạ, tưới lên từng lớp rơm rạ mỗi lớp dày từ 20 - 25cm. Đảm bảo độ ẩm rơm rạ từ 55 - 60%, tạo thành đống và dùng bạt phủ, sau khoảng 7 - 10 ngày tiến hành đảo trộn 1 lần. Thời gian ủ sau 25 - 30 ngày lượng rơm rạ sẽ chuyển hóa thành phân bón.
Cách sử dụng rỉ mật đường, đạm urê, phân lân ủ: Sử dụng với tỷ lệ 3 kg rỉ mật đường, 5 kg urê và 10kg lân cho 1 tấn nguyên liệu ủ ( trong đó 70% rơm rạ, 10% phụ phẩm thân cây họ đậu, cây xanh được cắt ngắn 3 - 5cm, 20% phân chuồng, gia cầm). Hòa tan toàn bộ rỉ mật, phân urê, phân lân cho 100 lít nước. Rải rơm rạ, phụ phẩm cây trồng thành lớp dày 15cm, sau đó phủ đều hỗn hợp thân cây xanh với phân chuồng, gia súc, gia cầm lên rơm rạ. Tưới hỗn hợp dung dịch đã hòa tan với liều lượng bằng 10% tổng lượng rơm rạ đã trải thành lớp. Tiếp tục lặp lại quy trình này cho đến hết nguyên liệu ủ, sau đó phủ bạt kín đống ủ. Sau 15 -20 ngày đảo trộn một lần, có thể sử dụng làm phân bón trước khi làm đất sau 1 tháng, dùng bón thúc cho cây sau ủ từ 2 - 3 tháng.
3. Các biện pháp xử lý khác.
Phơi khô hoặc ủ xanh làm thức ăn chăn nuôi, tủ gốc, phủ luống cây trồng hạn chế cỏ dại và giữ ẩm, hạn chế ảnh hưởng mưa giông cho rau màu vụ mùa sau gieo trồng; hoặc phơi khô rơm làm giá thể để trồng nấm,..
Lưu ý: Rơm để làm nấm, thức ăn chăn nuôi chọn rơm tươi, ngon, không thu gom rơm ở các ruộng bị nấm bệnh hoặc mục nát./.
