1. Nhận biết về bệnh cúm gia cầm
1.1. Khái niệm về bệnh
- Cúm gia cầm là bệnh truyền nhiễm do virus gây ra. Thời kỳ lây truyền kéo dài từ 3 đến 7 ngày, thời gian ủ bệnh từ 1 ngày đến 3 ngày và có thể kéo dài hơn tùy theo độc lực của virus; Bệnh có thể lây lan sang người.
- Loài mắc bệnh: Bao gồm gà, vịt, ngan, ngỗng, đà điểu, các loài chim... và động vật có vú thuộc mọi lứa tuổi.
- Nguồn bệnh: Trong hầu hết các cơ quan nội tạng của động vật mắc bệnh, có nhiều trong phân, dịch tiết như nước mũi và nước bọt của con vật mắc bệnh. Trong thiên nhiên, các loài chim di trú, thủy cầm hoang dã mang trùng virus cúm là nguồn lây lan dịch bệnh chủ yếu cho gia cầm nuôi. Trong chăn nuôi, thủy cầm mang trùng virus cúm được xem là nguồn lây nhiễm bệnh chính cho gia cầm nuôi nhốt.
2.2. Sức đề kháng của virus
- Virus cúm gia cầm có thể sống lâu trong không khí ở độ ẩm thấp và trong phân ở điều kiện nhiệt độ thấp, độ ẩm cao. Virus có thể sống tới 35 ngày trong chuồng nuôi có nhiệt độ thấp, tới vài tháng trong phân gia cầm mắc bệnh, xác gia cầm chết, trong các sản phẩm thịt gia cầm đông lạnh.
- Virus dễ dàng bị tiêu diệt ở nhiệt độ 700C trong 5 phút.
- Virus có thể bị tiêu diệt bởi một số loại thuốc sát trùng như: Xút 2%, Phoóc môn 3%, Crezin 5%, Chloramin B 3%, Iodin 1%, Halamid 20%, cồn 70° - 90°, vôi bột hoặc nước vôi 10%, nước xà phòng đặc,...
3.3. Đường truyền lây bệnh
Sự truyền lây bệnh được thực hiện theo 2 phương thức là trực tiếp và gián tiếp.
- Lây trực tiếp thông qua: Tiếp xúc giữa gia cầm khỏe mạnh với gia cầm mắc bệnh khi nuôi nhốt hoặc nuôi thả cùng nhau từ đó virus cúm xâm nhập vào cơ thể thông qua các chất bài tiết từ đường hô hấp hoặc qua phân, thức ăn và nước uống bị nhiễm virus cúm hoặc lây nhiễm từ chim hoang dã có mang mầm bệnh
- Lây gián tiếp thông qua: Phân, máu, chất bài tiết của gia cầm, chim hoang dã có mang mầm bệnh; Phương tiện, dụng cụ chăn nuôi, lồng nhốt, chất độn chuồng, bao bì đựng cám… có mang mầm bệnh; Nguồn nước, thức ăn có mang mầm bệnh; Giày dép, quần áo của người chăn nuôi có mang mầm bệnh.
4.4. Triệu chứng của bệnh
- Thể quá cấp: Gia cầm mắc bệnh thể độc lực cao thời gian ủ bệnh ngắn, thường từ 1 - 3 ngày và có thể dài hơn tùy theo độc lực của virus thường bị chết đột ngột và không có biểu hiện triệu chứng lâm sàng. Tỷ lệ chết có thể lên tới 100% tổng đàn trong vòng vài ngày.
- Thể cấp tính: Gia cầm có biểu hiện đi không bình thường, loạng choạng, lắc đầu, run rẩy, mệt mỏi, nằm tụ tập từng đám; có các biểu hiện ở đường hô hấp như khó thở, chảy nước mũi, thở khò khè, viêm xoang, chảy nhiều nước mắt, nhiều con sưng khớp; sưng phù đầu và mặt, sưng mí mắt, mào và tích tím tái; xuất huyết dưới da, đặc biệt ở những chỗ da không có lông; tiêu chảy, phân loãng màu trắng hoặc trắng xanh, ở những con đang đẻ năng suất trứng giảm rõ rệt, có trường hợp đẻ trứng không có vỏ.
2. Một số biện pháp phòng, chống bệnh cúm gia cầm
Cúm gia cầm là bệnh do virus gây ra không thể điều trị được, do tính chất nguy hiểm của bệnh nên tuyệt đối không được điều trị. Khi có dịch hoặc nghi có dịch xảy ra cần nhanh chóng báo cho cơ quan thú y các cấp và chính quyền địa phương bao vây và tiêu diệt ổ dịch. Phòng bệnh bắt buộc bằng vắc xin và thực hiện an toàn sinh học trong chăn nuôi là giải pháp tốt nhất nhằm ngăn chặn sự xâm nhập của mầm bệnh để bảo vệ đàn gia cầm an toàn dịch bệnh. Cụ thể:
- Chuồng trại phải đảm bảo diện tích phù hợp, cách xa chuồng nuôi động vật khác, xa khu dân cư, đường giao thông lớn và khu công cộng như chợ, cơ sở giết mổ động vật, trường học, bệnh viện...; có hố khử trùng, tường rào xây bao; bố trí các khu vực riêng biệt như khu chăn nuôi, khu vệ sinh, khu cách ly, khu xử lý chất thải, đảm bảo ngăn cách giữa các khu…
- Trại nuôi phải có hố sát trùng, dụng cụ phun xịt ở cổng trại; khu chăn nuôi phải có các khay đựng thuốc sát trùng; hàng ngày phải vệ sinh dụng cụ chăn nuôi như xô, chậu, máng ăn, máng uống…
- Thực hiện cùng nhập, cùng xuất: Không nên nuôi gối các lứa và luân chuyển trong cùng một trại. Sau mỗi đợt xuất bán hết gia cầm, phải vệ sinh tiêu độc, khử trùng và để trống chuồng trong một thời gian rồi mới thả đợt mới. Thực hiện cách ly và kiểm soát gia cầm giống mới nhập về ít nhất 14 ngày.
- Hạn chế khách tham quan; người vào khu chăn nuôi cần có quần áo, bảo hộ lao động đảm bảo vệ sinh dùng riêng trong khu chăn nuôi và hạn chế đi lại; đồng thời có biện pháp ngăn các động vật như chó, mèo, chim, chuột, côn trùng khác xâm nhập vào chuồng nuôi.
- Dụng cụ, thiết bị chăn nuôi, thức ăn, nước uống: Mỗi khu trại chăn nuôi phải có dụng cụ riêng, không mang các sản phẩm thịt gia cầm vào trại để sử dụng.
- Các phương tiện vận chuyển trước khi vào trại phải được khử trùng bằng hoá chất và xử lý kỹ phần bánh xe, gầm xe.
- Vệ sinh chuồng trại: Định kỳ hàng tuần phải vệ sinh, khử trùng tiêu độc toàn bộ khu vực chuồng trại; phát quang, khơi thông cống rãnh, rắc vôi bột, phun xịt thuốc sát trùng, thu dọn, xử lý kỹ chất thải trong trại, chất độn chuồng thay ra phải được khử trùng hoặc chôn, đốt.
- Tổ chức tiêm phòng theo quy trình nuôi và định kỳ tiêm phòng bổ sung cho đàn gia cầm nuôi mới, đàn gia cầm hết thời gian miễn dịch bảo hộ hoặc theo hướng dẫn của cơ quan quản lý chuyên ngành thú y địa phương.
- Gia cầm đã tiêm phòng vắc xin cúm gia cầm chỉ được xuất bán, giết thịt sau khi tiêm phòng đủ 14 ngày và gia cầm phải khoẻ mạnh, không có biểu hiện bệnh.
- Thực hiện tốt “5 không”, đó là: (1) Không mua bán gia cầm bị mắc bệnh, (2) Không giết mổ gia cầm bị bệnh hoặc không rõ nguồn gốc, (3) Không giấu dịch, (4) Không vứt xác gia cầm bừa bãi ra ngoài môi trường, (5) Không ăn tiết canh, không sử dụng thịt gia cầm chưa nấu chín.
- Khi có gia cầm ốm, nghi mắc cúm gia cầm phải báo cáo cơ quan thú y, chính quyền địa phương và tuân thủ theo chỉ đạo, hướng dẫn của cơ quan thú y và các cơ quan chức năng. Gia cầm bị bệnh phải được tiêu hủy đúng quy định./.
